Pracujesz w Szwajcarii i masz niewykorzystany urlop? A może regularnie zostajesz po godzinach, ale pracodawca nie rozlicza nadgodzin? Nie musisz od razu zakładać, że te pieniądze przepadły. W Szwajcarii obowiązują konkretne zasady dotyczące urlopu, nadgodzin i ich rozliczania. Mają one znaczenie zarówno w trakcie zatrudnienia, jak i po zakończeniu pracy. W tym poradniku wyjaśniamy, co możesz zrobić, gdy pracodawca nie rozliczył Twojego urlopu lub nadgodzin.
Ile urlopu przysługuje Ci w Szwajcarii?
Zgodnie z art. 329a OR minimalny urlop wynosi 5 tygodni do ukończenia 20. roku życia oraz 4 tygodnie dla pozostałych pracowników. Twoja umowa lub układ zbiorowy może jednak przewidywać więcej dni wolnych.
Z tego względu zawsze warto sprawdzić nie tylko przepisy, ale również Arbeitsvertrag, czyli szwajcarską umowę o pracę, oraz zasady obowiązujące w Twojej branży lub profesji.
Czy niewykorzystany urlop można wypłacić?
Co do zasady nie. Urlop powinieneś wykorzystać w standardowy sposób, ponieważ jego głównym celem jest odpoczynek. W trakcie zatrudnienia pracodawca nie powinien więc po prostu zamieniać niewykorzystanego urlopu na pieniądze.
Inaczej może wyglądać sytuacja przy zakończeniu stosunku pracy. Jeżeli nie możesz już wykorzystać całego urlopu, niewykorzystane dni mogą podlegać rozliczeniu finansowemu.
Co dzieje się z urlopem podczas wypowiedzenia?
Jeżeli jesteś w okresie wypowiedzenia, Twój szwajcarski pracodawca może w określonych sytuacjach wyznaczyć Ci termin urlopu. Musi jednak uwzględnić również Twoją sytuację i możliwość rozsądnego wykorzystania dni wolnych.
Szczególne znaczenie ma to przy tzw. Freistellung, czyli zwolnieniu z obowiązku świadczenia pracy.
Zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy, czyli Freistellung a niewykorzystany urlop
Załóżmy, że pracodawca faktycznie wypowiedział Ci umowę i od razu zwolnił Cię z obowiązku świadczenia pracy. Nadal masz jednak niewykorzystany urlop. Samo zwolnienie z pracy nie oznacza automatycznie, że cały urlop został wykorzystany.
W praktyce stosuje się tak zwaną regułę 1/3. Zgodnie z nią przyjmuje się, że zasadniczo około jednej trzeciej okresu Freistellung może zostać zaliczona jako urlop. Trzeba jednak uwzględnić okoliczności konkretnej sprawy.
Czy urlop może się przedawnić? Co mówi szwajcarskie prawo?
Tak. Roszczenie o urlop przedawnia się po 5 latach. Termin zaczyna być naliczany po zakończeniu roku, w którym urlop powinien zostać udzielony.
Nie warto jednak czekać. Im później zajmiesz się sprawą, tym trudniej może być odtworzyć historię zatrudnienia i zgromadzić potrzebne dokumenty.
Jak prawo definiuje nadgodziny w Szwajcarii?
Überstunden, czyli nadgodziny, to godziny przepracowane ponad czas pracy ustalony w umowie. Jeżeli masz uzgodnione 40 godzin tygodniowo i pracujesz więcej, dodatkowe godziny mogą stanowić Überstunden.
Nie zawsze oznacza to jednak automatyczną wypłatę. Trzeba sprawdzić umowę o pracę oraz ewentualny GAV. Znaczenie ma również to, czy nadgodziny zostały zlecone przez pracodawcę albo, czy były konieczne i pracodawca wiedział o ich wykonywaniu.
Czy szwajcarski pracodawca musi zapłacić za nadgodziny?
W określonych sytuacjach tak. Rozliczeniu podlegają między innymi nadgodziny wyraźnie zlecone przez pracodawcę. Mogą również podlegać rozliczeniu nadgodziny, których pracodawca nie zlecił bezpośrednio, jeżeli były konieczne lub pracownik mógł w dobrej wierze uznać je za konieczne, a pracodawca został o nich poinformowany.
Ważne jest również to, że pracodawca może wiedzieć o dodatkowej pracy i jej nie kwestionować. Takie okoliczności mogą mieć znaczenie przy ocenie prawa do wynagrodzenia.
Czy zamiast pieniędzy można dostać wolne za nadgodziny w Szwajcarii?
Tak. Nadgodziny mogą zostać rozliczone poprzez czas wolny o co najmniej takiej samej długości.
Jeżeli masz 5 godzin nadgodzin, możesz otrzymać 5 godzin czasu wolnego. Przy takim rozwiązaniu ustawa nie przewiduje dodatkowego 25-procentowego dodatku. Jeżeli możliwość takiego rozliczenia nie wynika już z umowy, potrzebna jest zgoda pracownika.
Überstunden a Überzeit – jaka jest różnica?
W Szwajcarii trzeba odróżnić dwa pojęcia, mianowicie: Überstunden i Überzeit. Überstunden oznaczają przekroczenie czasu pracy ustalonego w umowie. Überzeit to natomiast praca ponad ustawowy maksymalny czas pracy. W zależności od rodzaju zatrudnienia ustawowy maksymalny czas pracy wynosi 45 albo 50 godzin tygodniowo.
Ta różnica jest bardzo ważna. W przypadku Überstunden umowa pisemna może w określonych sytuacjach wyłączyć obowiązek wypłaty. W przypadku Überzeit nie można po prostu umową wyłączyć ustawowego obowiązku rozliczenia.
Dla niektórych grup pracowników obowiązują dodatkowe zasady dotyczące liczby godzin Überzeit, które powodują powstanie ustawowego obowiązku wypłaty.
Jak udowodnić niewypłacone nadgodziny?
Najważniejsza jest dokumentacja. Jeżeli regularnie pracujesz po godzinach, prowadź własną ewidencję. Zapisuj daty, godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy oraz liczbę dodatkowych godzin. Zachowuj również grafiki, wiadomości od przełożonego, ewidencję czasu pracy i paski wynagrodzeń.
| Dokument | Co może potwierdzić? |
| Umowa o pracę | Uzgodniony czas pracy i zasady wynagrodzenia |
| Lohnabrechnungen | Wypłacone wynagrodzenie i dodatki |
| Ewidencja czasu pracy | Liczbę przepracowanych godzin |
| Grafiki | Faktyczne godziny pracy |
| Wiadomości od przełożonego | Polecenie lub wiedzę o nadgodzinach |
| GAV/NAV | Dodatkowe zasady dotyczące rozliczenia |
Nie czekaj z dokumentowaniem do momentu odejścia z firmy. Po kilku latach odtworzenie dokładnej liczby godzin może być znacznie trudniejsze, lub wręcz niemożliwe.
Co zrobić, jeśli nadal pracujesz?
Jeżeli już teraz widzisz, że masz niewypłacone nadgodziny lub niewykorzystany urlop, zacznij od sprawdzenia dokumentów.
Porównaj własną ewidencję z dokumentacją pracodawcy. Następnie zgłoś różnice na piśmie i poproś o wyjaśnienie sposobu rozliczenia.
Nie musisz od razu wszczynać sporu. Najważniejsze, żeby jasno wskazać, czego dotyczy Twoje roszczenie i zachować potwierdzenie, że zgłosiłeś sprawę pracodawcy.
Rozliczenie a wypowiedzenie. Co zrobić po zakończeniu pracy?
Zakończenie umowy nie oznacza, że tracisz automatycznie wszystkie nierozliczone należności.
Sprawdź przede wszystkim ostatnią wypłatę, saldo urlopu i ewidencję nadgodzin. Porównaj je z umową oraz dokumentacją, którą posiadałeś w trakcie zatrudnienia.
Jeżeli brakuje pieniędzy za urlop lub nadgodziny, zgłoś roszczenie pracodawcy na piśmie. Zachowaj umowę, paski wypłat, ewidencję czasu pracy i całą korespondencję.
A jeśli podpisałeś dokument, że nie masz żadnych roszczeń?
Warto zachować ostrożność. Art. 341 ust. 1 OR przewiduje, że podczas trwania stosunku pracy oraz przez miesiąc po jego zakończeniu pracownik nie może zrzec się roszczeń wynikających z bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa lub GAV.
Nie oznacza to jednak, że każdy dokument podpisany przy zakończeniu pracy jest automatycznie nieważny. Znaczenie ma jego treść oraz konkretna sytuacja.
Dlatego, jeżeli pracodawca przedstawia Ci tzw. Austrittsvereinbarung, czyli porozumienie dotyczące zakończenia pracy, dokładnie sprawdź, czy dokument nie obejmuje rezygnacji z należnego Ci urlopu, nadgodzin lub innych świadczeń.
Jak odzyskać niewypłacone pieniądze?
Najpierw ustal dokładną kwotę. Sprawdź, ile urlopu wykorzystałeś i ile nadgodzin przepracowałeś. Następnie porównaj te dane z umową, układem zbiorowym oraz rozliczeniami wynagrodzenia.
Kolejnym krokiem jest pisemne wezwanie pracodawcy do rozliczenia należności. Jeżeli pracodawca odmówi albo nie odpowie, możesz rozważyć dalsze dochodzenie roszczeń.
Nie odkładaj tego na później. Oprócz pięcioletniego przedawnienia urlopu mogą mieć znaczenie również inne terminy wynikające z umowy lub GAV.
Niewypłacony urlop i nadgodziny w Szwajcarii – o tym warto pamiętać
Jeżeli pracujesz w Szwajcarii, niewypłacony urlop i nadgodziny nie powinny być przez Ciebie ignorowane.
Urlop co do zasady powinieneś wykorzystać, a nie zamieniać go na pieniądze. Przy zakończeniu pracy niewykorzystany urlop może jednak podlegać finansowemu rozliczeniu. Przy Freistellung pracodawca może w określonych okolicznościach zaliczyć część okresu na poczet urlopu.
Nadgodziny, czyli Überstunden, mogą być natomiast rozliczone pieniędzmi albo czasem wolnym. Trzeba przy tym odróżnić je od Überzeit, czyli pracy ponad ustawowy maksymalny czas pracy.
Najważniejsze jest to, żeby sprawdzać dokumenty i prowadzić własną ewidencję czasu pracy. Jeżeli pracodawca nie rozliczył Twoich należności, możesz zgłosić roszczenie również po zakończeniu zatrudnienia.
Pracujesz w Szwajcarii i nie wiesz, czy pracodawca prawidłowo rozliczył Twój urlop lub nadgodziny? Skontaktuj się z nami. Pomożemy Ci przeanalizować dokumenty, wyjaśnić sytuację po polsku i ustalić, jakie kroki możesz podjąć.
info@chrust-translations.ch
+41 78 741 77 73
